Czy prawo chroni autorów algorytmów?

18.04.2008, Marcin Błaszyk

Mówiąc o ochronie prawnej wytworów ludzkiego umysłu możemy w polskim systemie prawnym odwołać się bądź do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, bądź do Prawa własności przemysłowej. Prawo własności przemysłowej przyznaje ochronę między innymi wynalazkom, wzorom przemysłowym i wzorom użytkowym. Zastanówmy się czy algorytm można zakwalifikować do którejkolwiek z tych kategorii. Na wynalazki udzielane są patenty. Wynalazkami w rozumieniu ustawy Prawo własności przemysłowej nie są, między innymi, odkrycia i teorie naukowe oraz metody matematyczne a także programy do maszyn cyfrowych. Algorytm, nawet zaimplementowany do programu komputerowego, nie będzie w rozumieniu polskich przepisów stanowił wynalazku. Także nie można algorytmów traktować jako wzoru użytkowego. Wzorem użytkowym jest bowiem tylko nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Trwała postać przedmiotu oznacza, że musi on mieć charakter materialny, a algorytm w żadnej postaci się nie zmaterializuje. Algorytmu nie można również postrzegać jako wzór przemysłowy, którym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Program komputerowy został wprost wykluczony przez ustawodawcę z kategorii wzorów przemysłowych, tak więc implementacja algorytmu jako wzór przemysłowy traktowana być nie może.

Odrębną kwestią jest, czy program komputerowy stanowiący integralną, niezbędną część wynalazku - wytworu materialnego lub sposobu działania, decydująca o jego przemysłowym zastosowaniu podlega ochronie patentowej. Wydaje się, że w pewnym zakresie podlega. Prawo własności przemysłowej chroni treść rozwiązania technicznego, jakim jest wynalazek. Jak pisze Jerzy J. Włodek: ?Ogólne opracowanie (transformacja) programu komputerowego (będącego tworem lingwistycznym), wyrażone językiem naturalnym (również wzorami matematycznymi), spełniające kryterium nadawania się do przemysłowego stosowania (art. 27 Pwp), na przykład wykorzystania jako sposób (zilustrowany siecią działań), w rozumieniu technicznym w jakiejkolwiek dziedzinie przemysłowej, może być rozważony przez zgłaszającego jako przedmiot zgłoszenia wynalazku”[1]. Twórcy sprzętu komputerowego w celu opatentowania wynalazku w dokumentacji zgłoszeń patentowych dokonują opisu programu komputerowego, bądź to w postaci wzoru matematycznego, bądź przedstawiając go w postaci graficznej za pomocą schematu blokowego. Stosuje się również graficzne przedstawienia algorytmów czy elementów programu za pomocą grafu. Struktury danych w grafie to węzły, międzystrukturalne relacje funkcjonalne to gałęzie. Taka metoda pozwala na przejrzystą prezentację relacji między strukturami danych. Dokonując zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania ochrony patentowej określonego rozwiązania, czy tez procesu technologicznego zawierającego jako integralną część unikatowe oprogramowanie należy rozważyć dewie elementarne kwestie. Po pierwsze, czy rozwiązanie będące przedmiotem zgłoszenia spełnia kryteria przyznania ochrony patentowej a także, czy w zastrzeżeniach patentowych sformułowano optymalny zakres ochrony której dochodzimy. Po drugie zaś należy wziąć pod rozwagę, czy w prawidłowy sposób przedstawiono tekstowo i graficznie wynalazek. Należy jednak zawsze pamiętać, że ochronie patentowej podlega cały wynalazek zawierający jako część składową unikalne rozwiązanie komputerowe wraz z programem, najczęściej sterowniki. W przypadku zgłaszania wynalazku, którego przedmiot stanowi sposób wykonania pomiaru, sterowania czy produkcji, którego elementem jest sprzęt komputerowy koniecznym jest ograniczenie informacji o sprzęcie komputerowym. Stąd jak pisze J.J. Włodek ?zachodzi potrzeba dokonania drugiego, samodzielnego zgłoszenia sprzętu komputerowego, którego przedmiotem będzie jedynie unikalny sprzęt komputerowy wraz ze swoim oprogramowaniem”[2].

 

Na gruncie ustawy Prawo własności przemysłowej algorytm nie jest chroniony. Jak przedstawia się więc możliwość ochrony prawem autorskim? Otóż wszelkie wątpliwości rozwiewa lektura art. 1 ust. 21 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym zapisem ochroną nie są objęte idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Algorytmy, jako takie, nie są więc objęte ochroną. Natomiast szczególnie silną ochronę ustawodawca przyznał programom komputerowym, zaznaczając jednocześnie, że idee i zasady będące podstawą jakiegokolwiek elementu programu komputerowego, nie podlegają ochronie. Program komputerowy, czy chociażby jego część traktowana jest jak utwór literacki. Oznacza to, że osoby trzecie bez zezwolenia twórcy udzielonego w formie licencji, ewentualnie wejścia w prawa twórcy na skutek przeniesienia praw autorskich, nie mogą utrwalać i zwielokrotniać całości lub części utworu, wprowadzać do obrotu jego oryginału lub kopii. W stosunku do programów komputerowych ustawodawca nie przewidział możliwości korzystania z utworu już rozpowszechnionego na zasadzie dozwolonego użytku osobistego. Tak więc osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub w stosunku towarzyskim nie mogą korzystać z jednej kopii oprogramowania. Użytkownikowi, który nabył prawo do korzystania z utworu wolno wykonać jedną kopię zapasową programu, z tym, że nie może być uruchamiana jednocześnie z programem. Ponadto dozwolone jest obserwowanie, badanie i testowanie funkcjonowania programu komputerowego w celu poznania jego idei i zasad przez każdego, kto będąc do tych czynności upoważniony, dokonuje tego w trakcie wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania lub przechowywania programu komputerowego. Zakres osobistych praw autorskich twórcy programu komputerowego został ograniczony do prawa do autorstwa utworu oraz oznaczenia go swoim imieniem i nazwiskiem, pseudonimem lub udostępnienie go anonimowo.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

[1] Jerzy J. Włodek, Możliwość dokonywania zgłoszeń wynalazków na rozwiązania zawierające programy komputerowe i środki przetwarzania danych [w:] http://www.patentmen.pl/roz7-3.html

[2] Ibidem

Opublikowane w Prawa autorskie

3 Responses

  1. błaszyk-jarosiński » Blog Archive » Programy komputerowe a prawo patentowe i autorskie (konferencja)

    […] Zobacz też: Czy prawo chroni autorów algorytmów? […]

  2. Marcin

    Literówka “dewie elementarne kwestie”.

  3. Leonard

    < a href = “http://google.com/?p=24&lol= reign@acetone.wretchedness”>.< / a >…

    ñïñ çà èíôó!…

Skomentuj

Uwaga: Komentarze są moderowane. Twój komentarz pojawi się po autoryzacji.