Jak w serwisie internetowym legalnie wykorzystywać cudze utwory

2009-07-10 Komentarzy: 8

Cytowanie cudzych utworów (tekstów) w serwisie internetowym jest możliwe bez zgody ich twórcy. Jednakże należy wyróżnić co najmniej dwa przypadki takiego cytowania. W pierwszym z omówionych poniżej przypadków twórcy cytowanego utworu nie będzie przysługiwało wynagrodzenie, w drugim istnieje konieczność wypłacenia wynagrodzenia twórcy lub przekazania określonej kwoty organizacji zbiorowego zarządzania prawami twórców.

I

Można cytować utwory osób trzecich bez uzyskania ich zgody oraz bez wypłaty wynagrodzenia na rzecz twórcy po spełnieniu warunków, które wynikają z art. 29 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.).

Warunki te są następujące:

utwór, w którym zamieszcza się cytowany fragment musi stanowić samoistną całość;
wolno cytować tylko drobne fragmenty a w całości jedynie drobne utwory;
publikowanie fragmentów musi znajdować uzasadnienie w wyjaśnieniach, analizie krytycznej, nauczaniu lub prawach gatunku twórczości.

Utwór stanowiący samoistną całość oznacza taki utwór, który stanowi jako taki przedmiot prawa autorskiego, czyli jest przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze. W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.11.2004 r., sygn. akt I CK 232/04 (OSNC 2005/11/195). Zgodnie z tym orzeczeniem: ?Przytoczenie cudzego utworu nawet w całości jest dozwolone, jeżeli następuje w celu określonym w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.), przy czym przytaczany utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu twórczości własnej, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne dzieło?. Zgodnie z ww. przepisem zacytowanie fragmentu cudzego utworu musi znajdować uzasadnienie. Można więc cytować cudzy utwór w celu wyjaśnienia stawianej w utworze autorskim tezy (np. praca dyplomowa), w celu poddania cudzego utworu analizie krytycznej (np. felieton polemiczny) a także w celach dydaktycznych (np. konspekt zajęć dydaktycznych) lub w związku z charakterystyką utworu (np. tworzenie zbioru aforyzmów). W tym kontekście umieszczanie w serwisie internetowym całych artykułów, do których prawa autorskie przysługują osobom trzecim, bez uiszczenia na rzecz twórcy stosownego wynagrodzenia stoi w sprzeczności z normami prawnymi wypływającymi z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nic natomiast nie stoi na przeszkodzie by cytować fragmenty publikacji z zachowaniem ww. warunków. Ponadto zawsze należy oznaczyć cytowany fragment w wyraźny sposób: umieszczając go w cudzysłowie lub zapisując charakterystyczną czcionką oraz podać źródło z którego pochodzi cytowany fragment wraz z oznaczeniem jego autora (porównaj art. 34 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

Cytowanie większych fragmentów utworów bez zapłaty wynagrodzenia twórcy, czy też nieoznaczenie w prawidłowy sposób cytowanego fragmentu, a także cytowanie utworów bez własnego wkładu twórczego oznacza naruszenie praw twórcy (majątkowych a także, w przypadku nieoznaczenia twórcy, osobistych) skutkujących możliwością wystąpienia przez twórcę przeciwko naruszającemu prawa autorskie z szeregiem roszczeń, nie wyłączając roszczeń odszkodowawczych. Przy czym zaznaczyć należy, iż takie same prawa jak twórcy, w zakresie majątkowych praw autorskich, przysługują osobie, która od twórcy majątkowe prawa autorskie nabyła.

II

Dozwolone jest również rozpowszechnianie (w tym umieszczanie na stronie internetowej) utworów już rozpowszechnionych, bez zgody twórcy, w całości i bez zapłaty wynagrodzenia, pod warunkiem, że utwór stanowi sprawozdanie z aktualnych wydarzeń (art. 25 ust. 1, pkt 1 lit a w zw. art. 25 ust. 2 acontrario). Za utwór rozpowszechniony należy uznać taki utwór, który ?za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie? (porównaj art. 6 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Należy w tym miejscu wskazać, że w opinii Elżbiety Traple, którą to opinię w pełni podzielam, ?Pojęcie ?aktualności? [?] należy interpretować przez pryzmat szybkości obiegu informacji oraz rodzaju rozpowszechnionego materiału. Aktualne są artykuły o przedmiocie, który w danej chwili budzi zainteresowanie publiczne?[E. Traple, [w:] Perawo Autorskie i Prawa Pokrewne,  Komentarz,  s. 331, Warszawa 2005]. Ponadto dozwolone jest na warunkach ww. sporządzanie krótkich wyciągów ze sprawozdań o aktualnych wydarzeniach, przeglądów publikacji i utworów rozpowszechnionych, mów wygłoszonych na publicznych zebraniach i rozprawach, krótkich streszczeń rozpowszechnionych utworów.

III

Ponadto dozwolone jest również rozpowszechnianie utworów w całości, bez zgody ich twórcy, jednak za zapłatą wynagrodzenia twórcy w przypadku gdy: utwory te zostały już rozpowszechnione i stanowią ?aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione? (art. 25 ust. 1 pkt 1 lit b upapp) lub ?stanowią aktualne wypowiedzi lub fotografie reporterskie? (art. 25 ust. 1 pkt 1 lit c upapp). Wypłata wynagrodzenia może nastąpić bądź na podstawie umowy z twórcą bądź za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Rozpowszechniający nie musi więc ustalać i poszukiwać twórcy, wystarczy, że dokona zapłaty za pośrednictwem ww. organizacji.

IV

Rozpowszechnianie, w tym również udostępnianie utworów w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w dowolnym miejscu i czasie (umieszczanie utworów w Internecie), poza przypadkami opisanymi powyżej, jest, bez zgody twórcy, lub posiadacza praw autorskich i zapłaty wynagrodzenia (jeżeli twórca lub posiadacz praw nie zrzekł się wynagrodzenia) niemożliwe, bowiem naruszałoby majątkowe prawa autorskie twórcy lub podmiotu, na rzecz którego prawa te zostały przeniesione.

V

Ponadto należy pamiętać, iż zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych za przedmiot prawa autorskiego nie są uważane ?proste informacje prasowe?. Prostą informacją prasową. Jak piszą Janusz Barta i Ryszard Markiewicz są przykładowo ?informacje o wypadkach (kroniki wypadków), notowania giełdowe i walutowe, programy radiowe, telewizyjne, kinowe lub teatralne, komunikaty i prognozy pogody, proste ogłoszenia i wiadomości, sondażowe wypowiedzi czytelników, słuchaczy lub widzów? [J. Barta i R. Markiewicz, [w:] Perawo Autorskie i Prawa Pokrewne,  Komentarz,  s. 140, Warszawa 2005]. Tego typu teksty cudzego autorstwa można więc umieszczać w serwisie internetowym bez narażenia się na odpowiedzialność z tytułu naruszenia praw autorskich

VI

Reasumując: dozwolone jest bez zgody twórcy i zapłaty wynagrodzenia zamieszczanie fragmentów tekstów a także chociażby grafik czy fragmentów zapisów video itp. w serwisie internetowym z zastrzeżeniem, że zamieszczenie takiego tekstu, grafiki itd. służyć będzie krytycznej analizie utworu lub innym, wskazanym w pkt. I celom i tak zamieszczony fragment utworu stanowił będzie jedynie fragment utworu autorskiego. Dozwolone jest ponadto publikowanie całych utworów na warunkach wskazanych w pkt II i III. Pozostałe przypadki umieszczania utworów osób trzecich w serwisie internetowym wymagają zarówno zgody twórcy jak i zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia na rzecz twórcy, chyba że twórca zrzekł się prawa do wynagrodzenia. Jednocześnie zwracam uwagę, że utwory (zdjęcia, grafika, teksty, nagrania audio) są nierzadko publikowane w sieci na licencjach, których analiza może prowadzić do konkluzji, że dany utwór może zostać wykorzystany przez osoby trzecie za darmo także w celach komercyjnych [niektóre licencje creative commons (cc), GNU FDL].

VII

Naruszenie praw osoby trzeciej poprzez niezgodne z prawem wykorzystanie utworów do których prawa wykorzystującemu nie przysługują, rodzi odpowiedzialność po stronie osoby, która dopuściła się naruszenia. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy ?uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa: zaniechania naruszania; usunięcia skutków naruszenia; naprawienia wyrządzonej szkody: na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu; wydania uzyskanych korzyści?. Ponadto art. 115-123 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych regulują odpowiedzialność karną za naruszenie praw autorskich. Przepisy te w wielu przypadkach przewidują karę pozbawiania wolności do lat 3 a w skrajnych przypadkach do lat 5.

Komentarze:

  1. Magda

    czyli jesli umieszczam zdjecie bez zgody i poddaje je analizie krytycznej to nie potrzebuję zgody. Jesli natomiast mam galerie cudzych zdjęć ilustrującą mój artykuł to potrzebuję?

  2. Krzysztof Jarosiński

    Gdybym miał odpowiedzieć na tak zadane pytanie, to co do zasady odpowiedź brzmi – tak.

    Jednak jak to w życiu bywa, w konkretnym przypadku może być inaczej, np. analiza krytyczna będzie bardzo uboga, szablonowa, nie będzie wykazywała cech twórczych, a samo zdjęcie, wykazujące wysoki stopień twórczości, będzie niejako dominować w tym zestawieniu. Wówczas osoba, której przysługują prawa autorskie do zdjęcia (utworu fotograficznego) może zasadnie twierdzić, że zostały naruszone jej prawa, tj. że w danym przypadku nie mamy do czynienia z dopuszczalnym cytatem.

    Łatwiej byłoby ocenić Twoją sytuację, gdybyś przesłała nam link do swojego serwisu. Możesz to zrobić za pośrednictwem formularza kontaktowego umieszczonego z prawej strony bloga albo na nasze adresy email, podane w zakładce SLC.

  3. Pingback: błaszyk-jarosiński » Blog Archive » Nie tylko prawo autorskie, są jeszcze prawa do bazy danych

  4. KasiaG

    A co w przypadku serwisu internetowego, na którym umieszcza się tłumaczenia zagranicznych tekstów piosenek wraz z tekstem oryginalnym, za opłatą?
    Moje wątpliwości dotyczą takiej kwestii: czy umieszczanie tych oryginalnych tesktów może być uznane za cytowanie w całości drobnych utworów?
    I co jeżeli autorzy serwisu chcieliby całkowicie legalnie umieszczać tłumaczenia tych utworów w swoim serwisie. Jest to rozpowszechnianie opracowania cudzego utworu. W zapytaniu przesłanym do ZAiKSU otrzymałam odpowiedź, iż organizacja owszem zajmuje sie ochrona autorów tekstów piosenek, ale aby uzyskać ich zgodę należy skontaktować się już z nimi indywidualnie. A jak tu się z nimi skontaktować jeśli twórców tych jest oczywiście olbrzymia ilość.

  5. Marcin Błaszyk [Autor]

    >Moje wątpliwości dotyczą takiej kwestii: czy umieszczanie tych oryginalnych tekstów może być uznane za cytowanie w całości drobnych utworów?

    Drobne utwory można cytować w całości ale jedynie w określonym kontekście; jako element dodatkowy we tekście własnym.

    Trudno mówić o dozwolonym cytowaniu, jeżeli wkład własny “cytującego” ogranicza się do umieszczenia tekstu w serwisie. Poza tym tekst przeciętnej piosenki nie stanowi drobnego utworu, który można swobodnie, w całości cytować.

    Umieszczanie tekstów piosenek lub ich tłumaczeń w serwisach internetowych, bez zgody twórcy, co do zasady nie będzie dozwolonym cytatem.

    >A jak tu się z nimi skontaktować jeśli twórców tych jest oczywiście olbrzymia ilość.

    Pytanie retoryczne: A jeżeli chcę wydać album ze zdjęciami z ostatniego “World Press Photo”, to jak mam się skontaktować z wszystkimi fotografami?

  6. KasiaG

    Teoretycznie wkładem własnym miałyby być tłumaczenia tych tekstów. Ale oczywiście zdaję sobie sprawę, iż byłoby to mocno naciągane.
    A co do drugiej kwestii to widocznie na nic dobre chęci, bo kontakt taki byłby raczej niemożliwy do zrealizowania.
    W każdym razie dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

  7. Pingback: błaszyk-jarosiński » Blog Archive » Nielegalne tłumaczenia w serwisach internetowych

  8. menago

    Czy wobec tego, umieszczenie w książce zdjęć osób publicznych, o których pisze się książkę, pozyskanych z Internetu jest legalne?

Skomentuj